Rimaldas Vikštraitis: Życie jednego przysiółka

Takie może być życie

Nie mam wątpliwości, że Rimaldas Vikštraitis nigdy nie zostanie kandydatem do umieszczenia na liście „tożsamości LT", na której znajdują się osoby promujące imię Litwy na całym świecie. Jestem jednak pewien, że twórczość tego fotografa warta jest najbardziej szlachetnej nagrody - łzy. Fotografie wykonane przez artystę pochodzącego z prowincji mówią o szarym człowieku znajdującym się w stanie totalnego zaniedbania - są jak łza, z której nie powstają rzeki kultury, ale która raczej rozpływa się we mgle globalizacji. Patrząc na człowieka przegranego, całkowicie zapomnianego i powalonego przez biedę, rozpacz i alkohol nie można powstrzymać pojawienia się łzy w kącie oka, która, trzeba to ze smutkiem powiedzieć, symbolizuje coś bardzo odległego od pięknego życia i doskonałych wrażeń.

Oczywiście nie jest rzeczą właściwą przedstawianie tożsamości Litwy za pomocą pustej butelki wódki stojącej na brudnym stole kuchennym, świńskiej głowy w emaliowanej miednicy lub obrzydliwych, brudnych ciał walających się na podłodze. Albo czy cywilizowany kraj i jego przyszłość mogą reprezentować dzieci stojące wokół taboretu, na który „świętujący" rodzice rzucili swojemu potomstwu tort urodzinowy ze świeczkami, wyglądającymi bardziej dziko niż uroczyście. Vikšraitis jednak nie przejmuje się tym jak wyglądamy w oczach świata, mieszka na swojej prowincji nie odwracając się do niej plecami, przeciwnie - daje głębokiego nura w szambo. Odkrywając krajobraz prowincjonalnej rzeczywistości powykrzywianej tragikomicznymi grymasami fotograf często przekracza granice etyki i cynicznie kieruje swoje ciosy w morale społeczeństwa, na sam żołądek. Taka bezpośrednia i szokująca fotografia jest czymś wyjątkowym na Litwie.

Twórczość Vikšraitisa jest wyrazista i znacząca, ale tym, co mnie wzrusza najbardziej, jest jego zdecydowane stanowisko społeczne. Tylko dojrzałe społeczeństwo demokratyczne jest w stanie mieć uszy otwarte na najbardziej zdecydowane sygnały artystów odkrywających najgłębsze rany i zdających sobie sprawę z groźby samozagłady, która jest palącym problemem nie tylko na Litwie. Tak było też z Ameryką, kiedy naród potrafił mieć uszy otwarte na przesłanie Lewisa Hinesa, jednego z pierwszych i najsławniejszych twórców fotografii społecznej na świecie, który miało odwagę ujawnić upokarzające tło wizerunku kraju - fotografując dzieci i imigrantów wykorzystywanych w kopalniach i fabrykach, ulicznych bazarach i w rolnictwie jak również imigrantów szukających schronienia i szczęścia, którzy jednak na koniec ocknęli się w bezgranicznej biedzie. Ameryka nie tylko usłyszała społeczny głos protestu, ale również zareagowała nań pewną liczbą konkretnych programów. Mam nadzieję, że fotografia Vikšraitisa dotrze do sumień tych, którzy odgrywają kierownicza role w rządzie i kościele.

Tak panowie, takie może być życie i macie je właśnie tutaj.

Antanas Sutkus

Rimaldas Vikšraitis
„Życie jednego przysiółka"

Jadąc wiejskimi drogami, na poboczach lub pośród pól można dostrzec zagrody wyglądające, jakby były zwieńczone koroną bocianiego gniazda umieszczonego na wieży wysokich drzew. Jeszcze nie tak dawno o ustalonym czasie na długo przed wschodem słońca zbierali się ludzie z kankami, by sprzedać za grosze swoje mleko. Wśród nich widać było szczególnie starszych, którym nawet udawało się wspierać za te zarobione nędzne grosze swoje dzieci i wnuki prowadzące ubogie życie w mieście. Jednak teraz, w czasach Unii Europejskiej rzadko można zauważyć takie poranne zgromadzenia we wsi. Znikły wskutek aktualnych wymagań dotyczących skupu mleka...

Otwarłszy furtkę do zagrody najczęściej można spotkać kaleki, o których dziś coraz częściej nazywa się niepełnosprawnymi. Dech zapiera widok tych mężczyzn rąbiących drewno czy wyciszonych kobiet zaprzężonych do taczek, ciągnących z warzywnika ubogie plony lub przyglądających się badawczo, zwinnych jak jaszczurki dzieci wypełniające wieś wrzawą i hałasem.

Tak wyglądają bohaterowie moich zdjęć. Niosą krzyż nie narzekając na swój los. Tak wygląda ich życie.

Rimaldas Vikšraitis